Web Hosting by Netfirms | Free Domain Names by Netfirms

Dahong Laya

Naglantaw ako sa dakong kahoy nga nagtindog atubangan sa bantawan sa among gamay'ng pinuy-anan. Usa kadto ka mingaw nga gabii kanus-a mihuyop ang hangin dala ang bugnaw nga taghoy sa ngitngit nga kagabhion. Samtang nagdamgo ang tibuok kalibutan, ang bulan nagpasigarbo sa iyang katahum. Mi-awit pag-usab ang hangin sama sa laylay sa usa ka inahan nga nagpakatulog sa iyang masuso. Dinan-agan sa hayag sa bulan, usa ka dahong laya ang mihatag sa iyang katapusang pangagho ug mibuhi gikan sa sanga nga iyang gikuptan sa dugay nang panahon. Sama siya sa usa ka manlalangoy nga misalom, nagsayaw-sayaw ug gianud-anod sa hangin hangtud nga kini mihalok sa yuta. Ahh, kalami gayud sa katigulangon.

Niining panapos nga mga anib sa akong kinabuhi, nahinumdum ako sa dalan nga akong gilatas. Nasinati ko pag-usab ang katam-is sa gatas sa akong baba sa dihang gigutom ko ug gipasuso ni Nanay. Pagkatam-is niadtong duga sa iyang dughan nga naghatag kanako'g kinabuhi. Malanugon pa gihapon ang pinitik sa iyang kasingkasing dinhi sa mga langob sa akong dunggan.

Nabati ko ang kainit sa kamot ni Tatay samtang iyang gigunitan ang gagmay ko'ng mga tudlo paingon kami sa tiyangge. Nahinumdum ko nga samtang nagpili si Taty og mga lagutmon ug isdang lab-as aron luto-on unya sa panihapon, mikalit ako pagbuhi ug midagan pahilayo kaniya. Nakita ko ang makapahupay niyang pahiyum samtang naglantaw siya nako nga nagpungko ug naghapuhap sa balhibo sa itoy nga baligya ni Manoy Piring. Gitug-an sa akong mga kalimutaw ang akong pagkauyon sa itoy apan mipahiyum lang gihapon ang akong tatay. Hangtud sa among pag-uli, ang iyang pahiyum nagpabilin sa iyang mga ngabil, ug ang itoy, sa tiilan ni Manoy Piring.

Nahinumdum sab ako sa dakong hawan atubangan sa among payag. Didto ako magdula sa una kong dulaan--ang tabanog nga hinimo ni Tatay gikan sa kawayan ug papel de japon. Nahinumdum ako sa iyang gipamulong niadtong hapona nga wala nako mahikalimti hangtud nga ako mihingkod: "Anak, ang kinabuhi sa tawo sama sa panganod nga lumalabay lamang. Ayaw kini usiki. Hinonoa, gamita kini aron paghatag og kinabuhi sa uban, sama sa ulan nga dala sa mga panganod nga magpatubo sa mga tanum. Sa imong pagtoon, ayaw pangandoy sa salapi nga imong maangkon kung ikaw makahuman na. Hinonoa, pangitaa ang kalipay sa kamatuoran. Ang pangandoy namo ni Nanay alang kanimo, Anak, mao nga molambo ka, magtubo sa minatarong ug sa kaisug, ug nga magmalipayon ka. Hinaut unta anak nga maangkon mo kining tanan uban ang paghigugma ug pag-alagad sa uban." Ug nagpadayon kaming duha sa pagtan-aw niadtong isdang pula nga akong gitugpo ug karon naglangoy-langoy sa kalangitan.

Paspas nga milabay usab sa akong panumduman ang mga lab-as nga panghitabo sa akong kabatan-on. Nagdali ang mga handuraw sa unang pagpitik sa akong kasingkasing alang sa usa ka nilalang nga akong nahimong kapikas. Nahinumdum ko sa among yano nga kinabuhi ug pagpanginabuhi dinhi niining payag nga among nasunod gikan kang Nanay ug Tatay. Taas-taas dyutay ang akong pagdumdum sa mga tawo nga akong nasugatan ug gitabangan, ilabi na gayud usab niadtong mga tawo nga misapupo nako sa akong pagkadagma.

Nahunong ako didto niadtong higayon nga nagpahayahay kami sa baybayon--ako, ang akong kapikas ug ang among bugtong anak nga lalaki. Usa kadto ka landong nga hapon ug nanuroy kami sa daplin sa dagat. Usa kini ka kinaham ug talagsaon nga panagpundok sa among banay, uban ang ginamos ug bahaw. Lab-as pa kaayo ang mga pulong nga nalibkas sa akong mga ngabil nagkanayon: "Anak, ayaw usiki ang imong kinabuhi. Tan-awa kanang mga panganod sa kawanangan, sama niana ang atong kinabuhi, lumalabay, nag-usab-usab ang kahimtang. Hinaut unta nga sama sa mga panganod nga minugna sa Diyos, ang imong kinabuhi maghatag sab og kinabuhi niining kalibutan." Mga pulong sa akong Tatay! Mga pulong sa apohan sa akong anak nga wala nako damhang buhian sa akong kaugalingong dila!

Dili gayud nako mahikalimtan ang akong mga kaagi. Dako kaayo ang akong pasalamat sa akong mga ginikanan nga mapaubsanong mi-giya kanako sa dalan sa matarong hangtod sa katapusang gutlo sa akong kinabuhi. Isip pasidungog kanila, akong gipaningkamotan nga ang ilang mga tambag magpabiling lunhaw sama sa dahon nga bag-o pang nahimugso. Aron paghandum kanila, wala nako usiki ang akong kinabuhi. Ang akong kusog, bahandi ug kahibalo akong gigamit aron maangkon sa uban ang kalipay ug kinabuhi. Tungod niini, makaingon ko nga naangkon ko ang kalipay. Ug karon, dinhi sa daplin sa baybayon, ilawom sa mao gihapong langit, gitugyan ko sa akong kaugalingong anak ang bulawanong kabilin nga nadawat nako gikan ni Tatay.

Dako na ang akong anak ug natapos na sa pagtungha. Aduna na siya'y kaugalingong panginabuhian. Sa pipila ka bulan, kaslon na sila sa iyang hinigugma ug magsugod pagtukod og usa ka bag-ong banay. Anak, ipadayon ang pagtulun-an sa akong tatay--sa imong apohan.

Niining tungora misugod na pag-awp ang tin-aw nga mga handuraw. Gipalong sa usa ka dili makita'ng kamot ang dagitab nga nag-iwag sa entablado nga gitawag ko'ng akong kinabuhi. Ug ang dahong laya mihatag sa iyang katapusang pangagho ug mibuhi gikan sa sanga nga iyang gikuptan sa dugay nang panahon. Sama siya sa usa ka manlalangoy nga misalom, nagsayaw-sayaw ug gianud-anod sa hangin hangtud nga kini mihalok sa yuta.

Tinuod ang kinabuhi daw talan-awon nga sa usa ka pamilok mahanaw. Apan dili anugon ang nanglabay ko'ng panahon. Tinuod, nalarag ako, daw dahong laya, apan usa ka dahong laya nga kanhiay lunhaw ug naghatag landong sa tanang mipasilong niini. Usa ka dahon nga kanhiay nagtaming gikan sa makapaig nga kainit. Karon, paglabay sa panahon, ang dahong lunhaw nalaya, napulak ug gisapnay sa hangin nga gikan sa ngabil sa kapanganuran, hangtud nga kini gakson pag-usab sa yutang iyang gigikanan.

Apan magpabilin gayud nga lunhaw ug lab-as ang mga pulong sa akong amahan nga akong gitunol ngadto sa akong anak nga unta iya pud nga itunol ngadto sa iyang anak...